Huw M

Bilingual blurts on music // Eang yw'r byd i bawb

Si hwi hwi, er cof am Merêd

1 Comment

[This blog is also available in English]

Mae ‘na ddylanwad gospel ar yr albym newydd ‘ma rydan ni’n recordio, yn rhannol oherwydd cyfraniad dwy gantores arbennig dwi ‘di bod yn cydweithio efo nhw yn ystod y misoedd diwethaf – y chwiorydd Marshall o Gaerdydd. Ond yn y blog yma dwi isio sôn am un gân yn arbennig o’r albym (sydd wedi dod yn dipyn o ffefryn i mi a’r band), sef y gân werin Si hwi hwi – enghraifft o hwiangerdd ‘spiritual’ Gymraeg.

150 mlynedd yn ôl i eleni daeth Rhyfel Cartref America i ben, a chyda hynny diwedd swyddogol i gaethwasanaeth yn yr Unol Daleithiau. Ac mae ‘na nifer o gysylltiadau diwylliannol rhwng Cymru a’r ymgyrch i ddiddymu caethwasiaeth yn America ar y pryd – yn emynau, cerddi a chaneuon Cymraeg gafodd eu cyfansoddi er enghraifft. Ac mae Si hwi hwi yn perthyn i’r traddodiad anrhydeddus hwnnw.

Awdur geiriau Si hwi hwi ydy Rowland Walter, neu ‘Ionoron Glan Dwyryd’ i roi ei enw barddol iddo – chwarelwr a bardd o ardal Blaenau Ffestiniog ymfudodd i Vermont yn America tua 1853, a dod yn weithgar efo’r mudiad gwrth-gaethwasiaeth.

Mae’r gân wedi ei chyfansoddi o bersbectif mam yn canu i’w phlentyn y noson cyn i’r ddau gael eu dwyn o’i gilydd, eu gwahanu a chael eu ‘gwerthu’ fel caethweision. Mae ‘na dyndra amlwg rhwng yr alaw swynol, hardd a’r geiriau tywyll, dirdynnol.

Ac mae hanes diweddar y gân yn bwysig. Hyd y gwelaf i, mae’r diolch i’r diweddar Dr Meredydd Evans (Merêd) fod y gân wedi goroesi o gwbl. Fel fydd nifer ohonoch yn gwybod – roedd Merêd yn ganwr, yn ysgolhaig, yn athronydd, yn ymgyrchydd iaith ac yn arbenigwr ar ganu gwerin ac yn gyfrifol am gyhoeddi nifer o gyfrolau o hen alawon, gyda’i wraig Phyllis Kinney.

Fe ddaw Merêd  yn wreiddiol o Danygrisiau, Blaenau Ffestiniog – yr un ardal â’r cyfansoddwr – ac roedd o’n cofio clywed ei fam yn canu Si hwi hwi iddo yn blentyn, fel hwiangerdd i helpu iddo gysgu.

Yn y 1950au, aeth Merêd i fyw yn America i astudio yn Princeton, ac mi gafodd o wahoddiad i recordio casgliad o ganeuon gwerin Cymraeg i label recordiau Folkways – record bwysig gafodd ei dewis fel un o recordiau gorau’r flwyddyn gan y New York Times yn 1954.

Tan hynny, doedd dim cofnod o’r gân a’r alaw gyda’i gilydd yn bodoli, felly mae’n debyg byddai’r gân wedi diflannu pe byddai Merêd heb ei recordio. Ac mae’r recordiad hwnnw , ar ryw ystyr, yn cwblhau’r cylch – ganrif union ar ôl i’r cyfansoddwr Rowland Walter symud o Flaenau Ffestiniog i’r Unol Daleithiau a chyfansoddi’r gân, dyma Merêd yn gwneud yr un siwrne er mwyn recordio’r gân a’i rhoi ar gof a chadw. Mae Merêd ei hun yn ran annatod o hanes y gân.

Ganol mis Ionawr eleni, ges i sgwrs ffôn efo Merêd am Si hwi hwi. Sgwrs ddifyr eithriadol ac roeddwn i ar y ffôn am tua awr a hanner – mwy neu lai yn trafod un gân! Er ei fod yn 95 oed, roedd ei feddwl yn finiog a’i gof yn anhygoel. Gyda thristwch mawr y clywyd am ei farwolaeth wythnos diwethaf – mae’n dyled ni’n fawr iddo. Ond mae o wedi ein gadael efo cyfoeth o ganeuon i’w trysori, i’w dehongli, i’w hail-ddiffinio ac, yn bennaf oll, i’w clywed.

Merêd (llun Iestyn Hughes)

Merêd (llun Iestyn Hughes)

Mae ‘na deyrngedau arbennig wedi bod i Merêd – gallwch ddarllen rhai yn yr erthygl hon ar Cymru Fyw.

Gyfeillion, mwynhewch yr anhygoel Meredydd Evans yn canu Si hwi hwi.

spotify:track:3ZpHYvSla9f4R2GK5WrsrI

Er cof annwyl iawn am Merêd.

 

Advertisements

Author: Huw M

Cerddor o Gymru // Welsh Musician

One thought on “Si hwi hwi, er cof am Merêd

  1. Pingback: Si hwi hwi, in memory of ‘Merêd’ | Huw M

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s